ใบอนุญาตงานร้อน (Hot Work) ขั้นตอนและสิ่งที่ต้องตรวจ

ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย โปรดตรวจสอบตัวบทกฎหมายฉบับเต็มและข้อกำหนดขององค์กร หรือปรึกษา จป. วิชาชีพและที่ปรึกษากฎหมายก่อนนำไปใช้

ไฟไหม้ในสถานประกอบการบางเหตุการณ์เริ่มจากสะเก็ดไฟเล็ก ๆ ของงานเชื่อมหรืองานเจียร สะเก็ดที่กระเด็นลงไปในรางระบายน้ำ ซอกพาเลท หรือฉนวนโฟมอาจคุอยู่หลายสิบนาทีก่อนจะลุกขึ้นมา หลังจากที่ช่างเก็บของกลับไปแล้ว นี่คือเหตุผลที่งานร้อนควรมีใบอนุญาตแยกและมีขั้นตอนตรวจที่ชัดเจน

บทความนี้สรุปว่างานแบบไหนนับเป็นงานร้อน ขั้นตอนตั้งแต่ขอจนปิดใบอนุญาต รายการที่ต้องตรวจก่อนเริ่มงาน และข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในหน้างานจริง หากยังไม่คุ้นกับภาพรวมของระบบใบอนุญาต แนะนำให้อ่าน ระบบ Permit to Work คืออะไร ก่อน

งานแบบไหนนับเป็นงานร้อน (Hot Work)

งานร้อน หมายถึงงานที่ก่อให้เกิดความร้อน เปลวไฟ หรือประกายไฟ ซึ่งสามารถจุดติดเชื้อเพลิงหรือไอระเหยไวไฟได้ ตัวอย่างที่พบบ่อยในองค์กร ได้แก่

• งานเชื่อมไฟฟ้าและเชื่อมแก๊ส
• งานตัดด้วยแก๊สหรือพลาสมา
• งานเจียร ขัด และตัดด้วยใบตัดไฟเบอร์
• งานบัดกรีและงานเป่าด้วยหัวพ่นไฟ
• งานให้ความร้อนกับท่อหรือชิ้นงาน เช่น การดัดท่อด้วยความร้อน

บางองค์กรยังจัดอุปกรณ์ที่ไม่กันระเบิดซึ่งนำเข้าไปในพื้นที่อันตราย เช่น สว่านไฟฟ้า หรือเครื่องยนต์ ไว้ในกลุ่มงานร้อนด้วย เพราะเป็นแหล่งจุดติดได้เช่นกัน ควรดูนิยามในระเบียบขององค์กรตัวเองเป็นหลัก

ในแง่กฎหมาย กฎกระทรวงว่าด้วยการป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2555 เกี่ยวข้องกับการป้องกันอัคคีภัยในสถานประกอบกิจการ ซึ่งงานที่ก่อให้เกิดความร้อนหรือประกายไฟเป็นความเสี่ยงที่ควรจัดการ ควรอ่านตัวบทฉบับเต็มประกอบเสมอ ว่ามีข้อกำหนดใดบ้างที่ใช้กับสถานประกอบกิจการของท่าน

ขั้นตอนของใบอนุญาตงานร้อน

ภาพรวมขั้นตอนที่หลายองค์กรใช้มีดังนี้

1. ผู้ขอยื่นคำขอ ระบุงาน ตำแหน่ง อุปกรณ์ที่ใช้ ทีมงาน และช่วงเวลา
2. พิจารณาทางเลือกอื่นก่อน ถามว่าทำแบบเย็นได้ไหม เช่น ใช้ข้อต่อแบบขันเกลียวแทนการเชื่อม หรือถอดชิ้นงานไปทำในโรงซ่อม
3. ประเมินความเสี่ยง ดูวัสดุติดไฟในพื้นที่ ท่อและถังที่อยู่ใกล้ และงานอื่นที่ทำพร้อมกัน
4. เตรียมพื้นที่ตามเช็กลิสต์ ทีมงานและผู้ดูแลพื้นที่เตรียมร่วมกัน
5. วัดก๊าซไวไฟ โดยผู้ตรวจวัดก๊าซที่ได้รับมอบหมาย
6. ผู้อนุญาตเดินตรวจและอนุมัติ ลงนามเมื่อเห็นด้วยตาตัวเองว่าเงื่อนไขครบ
7. ทำงานโดยมีผู้เฝ้าระวังไฟ (Fire Watch) ตลอดเวลาที่ทำงาน
8. เฝ้าระวังหลังเลิกงาน ตามระยะเวลาที่องค์กรกำหนด
9. ตรวจพื้นที่และปิดใบอนุญาต

เช็กลิสต์ก่อนเริ่มงานร้อน

ขนย้ายหรือคลุมวัสดุติดไฟ

ย้ายวัสดุติดไฟออกจากรัศมีที่องค์กรกำหนด เช่น พาเลทไม้ กล่องกระดาษ ผ้าเปื้อนน้ำมัน ถังสารเคมี สิ่งที่ย้ายไม่ได้ให้คลุมด้วยผ้าห่มกันไฟ (Fire Blanket) หรือแผ่นกันสะเก็ด อย่าลืมมองด้านล่างและด้านข้าง สะเก็ดไฟตกผ่านตะแกรงพื้นหรือรูผนังไปยังชั้นล่างได้ง่ายกว่าที่คิด

ปิดรางระบายน้ำและช่องเปิด

รางระบายน้ำ บ่อพัก และท่อระบายอาจมีไอระเหยไวไฟสะสม ควรปิดด้วยแผ่นกันไฟหรือวัสดุที่องค์กรกำหนด รวมถึงช่องเปิดในผนังหรือพื้นที่สะเก็ดอาจหลุดลอดไปได้

วัดก๊าซไวไฟ

วัดในจุดที่จะทำงานและจุดที่ไอระเหยอาจสะสม เช่น บริเวณพื้นต่ำหรือรางระบาย เกณฑ์ที่ใช้อ้างอิงกันทั่วไปคือก๊าซไวไฟต้องต่ำกว่า 10% ของขีดจำกัดล่างของการระเบิด (Lower Explosive Limit: LEL หรือ Lower Flammable Limit: LFL) ทั้งนี้ควรตรวจสอบกับกฎหมายและมาตรฐานที่ใช้บังคับ รวมถึงข้อกำหนดขององค์กร ถ้างานอยู่ในที่อับอากาศต้องวัดออกซิเจนก่อน และอ่านเพิ่มเติมที่ การวัดก๊าซในที่อับอากาศ งานที่ใช้เวลานานหรืออยู่ใกล้แหล่งรั่ว ควรวัดต่อเนื่องหรือวัดซ้ำเป็นระยะ และวัดใหม่ทุกครั้งหลังพักงาน

อุปกรณ์ดับเพลิงและผู้เฝ้าระวังไฟ

• เครื่องดับเพลิงชนิดที่เหมาะกับวัสดุในพื้นที่ วางไว้ใกล้มือ และตรวจว่าพร้อมใช้งาน
• ผู้เฝ้าระวังไฟที่ผ่านการฝึกการใช้เครื่องดับเพลิง ไม่ทำงานอื่นไปพร้อมกัน
• รู้ช่องทางแจ้งเหตุและเส้นทางหนีไฟ
• อุปกรณ์เชื่อมอยู่ในสภาพดี สายแก๊สไม่รั่ว มีอุปกรณ์กันไฟย้อน

การเฝ้าระวังหลังเลิกงาน

ผู้เฝ้าระวังไฟต้องอยู่ต่อหลังงานร้อนเสร็จ เพราะการคุของสะเก็ดไฟมักเกิดหลังจากที่ไม่มีใครมองแล้ว ระยะเวลาที่ใช้กันทั่วไปคืออย่างน้อย 30 นาที และหลายแห่งกำหนด 60 นาทีขึ้นไป ตามที่องค์กรกำหนด ระหว่างนั้นควรเดินตรวจทั้งจุดทำงาน ชั้นล่าง และด้านหลังผนัง

งานร้อนใกล้ท่อและอุปกรณ์กระบวนการ

งานร้อนในพื้นที่ที่มีท่อสารไวไฟหรือถังเก็บต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะความเสี่ยงไม่ได้มาจากวัสดุรอบตัวเท่านั้น แต่มาจากสิ่งที่อยู่ในท่อด้วย

สถานการณ์	สิ่งที่ต้องคิดเพิ่ม
เชื่อมบนท่อที่เคยมีสารไวไฟ	ตัดแยกท่อ ระบายและไล่สารออก วัดก๊าซภายในท่อ
เชื่อมใกล้หน้าแปลนหรือวาล์ว	จุดรั่วซึมเล็ก ๆ อาจมีไอระเหย ต้องวัดรอบจุด
มีงานถอดท่อ (Line Break) ในโซนเดียวกัน	ไอระเหยจากท่อที่เปิดอาจลอยมาถึงจุดเชื่อม
เชื่อมบนถังหรือภาชนะปิด	ห้ามทำจนกว่าจะทำความสะอาดและยืนยันว่าปลอดภัย

กรณีที่ต้องตัดแยกท่อ ต้องทำตามขั้นตอนการตัดแยกพลังงานและล็อก ส่วนกรณีที่มีหลายงานในโซนเดียวกัน ผู้อนุญาตต้องเห็นใบอนุญาตทุกใบที่เปิดอยู่ เพื่อไม่ให้งานร้อนกับงานเปิดระบบท่ออยู่ใกล้กัน ดูแนวคิดเพิ่มเติมเรื่องการจัดการงานที่ทำพร้อมกันได้ที่ SIMOPS คืออะไร

การปิดใบอนุญาตงานร้อน

การปิดใบอนุญาตไม่ควรเป็นแค่การเซ็นชื่อตอนเย็น ขั้นตอนที่ควรทำ ได้แก่

1. ช่างแจ้งว่างานเสร็จและเก็บอุปกรณ์ ปิดวาล์วถังแก๊ส
2. ผู้เฝ้าระวังไฟอยู่ต่อจนครบเวลาที่กำหนด และบันทึกเวลาที่ออกจากพื้นที่
3. ผู้ดูแลพื้นที่เดินตรวจว่าไม่มีจุดร้อนหรือกลิ่นไหม้
4. คืนสภาพพื้นที่ เช่น เปิดรางระบายที่ปิดไว้ ย้ายผ้าห่มกันไฟออก
5. ลงนามปิดพร้อมบันทึกเวลา

ถ้างานยังไม่เสร็จแต่ต้องหยุดข้ามกะ ให้ระงับใบอนุญาตไว้และตรวจพื้นที่ใหม่ก่อนเริ่มงานรอบถัดไป ไม่ควรเปิดใบอนุญาตค้างไว้ข้ามคืนโดยไม่มีคนดูแล

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• อนุมัติจากโต๊ะ ผู้อนุญาตเซ็นโดยไม่เดินไปดูพื้นที่ ทำให้ไม่เห็นกล่องกระดาษใต้นั่งร้าน
• วัดก๊าซครั้งเดียวตอนเช้า แล้วใช้ค่านั้นทั้งวัน ทั้งที่สภาพในพื้นที่เปลี่ยนไปตามกระบวนการ
• ผู้เฝ้าระวังไฟทำงานอื่นไปด้วย เช่น ช่วยถือชิ้นงาน จึงไม่ได้มองสะเก็ดไฟ
• ไม่เฝ้าหลังเลิกงาน หรือเฝ้าไม่ครบเวลาเพราะรีบเลิกกะ
• ขยายขอบเขตงานเอง เช่น ใบอนุญาตระบุจุดเดียวแต่ช่างย้ายไปเชื่อมอีกจุดที่ไม่ได้เตรียม
• ไม่รู้ว่ามีงานอื่นในโซน โดยเฉพาะงานเปิดท่อหรือถ่ายสารที่ทำพร้อมกัน

ข้อผิดพลาดเหล่านี้ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากคนไม่รู้ แต่เกิดจากขั้นตอนที่ตรวจสอบไม่ได้ว่าทำจริงหรือไม่ การออกแบบระบบให้แต่ละขั้นต้องมีหลักฐานจึงช่วยได้มาก

ควบคุมงานร้อนด้วยระบบดิจิทัล

เมื่อขั้นตอนของงานร้อนชัดเจนแล้ว สิ่งที่ยากคือทำให้ทุกคนทำตามครบทุกครั้ง โดยเฉพาะเมื่อมีงานหลายใบในวันเดียวกันและมีผู้รับเหมาหลายราย

SAFEFLOW เป็นระบบ Permit to Work ใช้ได้ทั้งไทยและอังกฤษ และติดตั้งบนเซิร์ฟเวอร์ขององค์กรได้ แบบฟอร์ม Hot Work ใช้งานได้ตั้งแต่ยื่นคำขอจนปิดงาน โดยองค์กรปรับแบบฟอร์มด้วยการลากวาง (Form Builder) และออกแบบขั้นตอนอนุมัติหลายขั้นด้วย Workflow Designer ได้เอง ระบบบล็อกงานเสี่ยงที่ขัดกันในโซนเดียวกันตั้งแต่ตอนยื่น เช่น งานร้อนข้างงานเปิดระบบท่อ บันทึกค่าก๊าซระหว่างทำงาน ติดตามวันหมดอายุใบรับรองของผู้รับเหมา และพิมพ์ PDF ที่หน้าตาเหมือนแบบฟอร์มกระดาษเดิมพร้อม QR สำหรับตรวจสอบ